Pehea ke a'o a ke kōlea?

Synopsis: Untrained teachers imported from the U.S. mainland are sure to leave Hawai'i's children behind.

'Auhea 'oukou e nā hoa makamaka o Kauakūkalahale. Mahalo nui ka noke mau i ka ho'omoe 'ana i kēia nūpepa, ka mea ho'okahi wale nō i pa'i 'ia ai kekahi kolamu ma ka 'ōlelo Hawai'i. I ka puka 'ana mai o Kauakūkalahale i ka lā 26 o Nowemapa nei, ua puka pū mai me kekahi mau 'ōlelo e pili ana i ka ho'ona'auao 'ana i nā keiki o Hawai'i nei a me ka lilo 'ana o ia kuleana i kekahi polokalamu no ka 'āina 'ē mai i kapa 'ia 'o Teach for America (TFA). Auē ka maha'oi ē! He mau kumu kula kēlā i ho'ouna 'ia mai i Hawai'i nei mai 'Amelika mai no ke a'o 'ana i loko o nā kaiāulu e noho nui nei nā keiki "disadvantaged". Na ka D.O.E. ua polokalamu haole lā i kono mai, a ua 'ike 'ia ka mana'o puni haole o ka D.O.E. ma ia hana. 'O ia ho'i, 'a'ole o lākou mahalo i ka 'ike Hawai'i, ka hana Hawai'i, ka 'ōlelo Hawai'i, a he mea 'ole iā lākou ia mea he ho'ona'auao Hawai'i. Ma ka paipai 'ana i ka TFA a me ka huli kua 'ana i nā polokalamu kūloko, pēlā lākou e hō'ike ai i ia puni.

Pehea lā e hiki ai i nā kumu haole o ka TFA ke a'o i ka mo'olelo Hawai'i i kā kākou mau keiki? 'O ka mo'olelo e a'o 'ia ana e lākou lā, 'a'ole ia 'o ka mo'olelo maoli o Hawai'i. E a'o 'ia na'e ka mo'olelo i maopopo i nā haole, a e nalo ana ka mo'olelo maoli o Hawai'i e la'a nō ho'i me ka mo'olelo no ka Lā Kū'oko'a i hō'ike 'ia ma loko o Kauakūkalahale i kekahi mau pule i ka'a hope aku nei. Aia ka 'ike 'ia o ka mo'olelo maoli ma nā kula a a'o 'ia e nā kumu o nā polokalamu kūloko, no ka mea, ma laila wale nō e ho'opa'a ai nā kumu i ka mo'olelo Hawai'i, a pēia ho'i me ka 'ike Hawai'i, ka hana Hawai'i, a me ka 'ōlelo Hawai'i.

He mea waiwai nō ka 'ike 'ia o ka mo'olelo Hawai'i e nā keiki Hawai'i, no ka mea, 'o ia nō ko lākou mo'olelo pono'ī. Ua maopopo nō ho'i i nā kūpuna ka waiwai o ke a'o 'ana i ka mo'olelo Hawai'i a me ka 'ike Hawai'i ma loko o nā kula. I ka lā 9 o Nowemapa, MH 1865, ua kākau kekahi po'e haole ma loko o Ka Nupepa Kuokoa (a ma ka 'ōlelo Haole ho'i) i ko lākou mana'o kū'ē'ē i ka ho'ohana 'ana i nā nūpepa Hawai'i ma ke 'ano i ha'awina ma loko o nā kula o ia wā. Ua mana'o ua po'e haole lā, he makehewa ka ho'ohana 'ana i ka nūpepa Hawai'i i ha'awina ma loko o nā kula, no ka mea, 'a'ole o lākou 'ike i ka waiwai o ka mo'olelo Hawai'i a me ka 'ike Hawai'i. Ua like nō a like ka mana'o o ia po'e haole o ka wā kahiko me ka mana'o o ka D.O.E. e hele i ka 'āina 'ē e ki'i ai i mau kumu haole no ke a'o 'ana i kā kākou po'e keiki. Eia ka pane a nā kūpuna Hawai'i ma loko o ka nūpepa Ke Au Okoa i ka lā 18 o Dekemaba, MH 1865:

(e ho'omau 'ia ana)

Pehea ke a'o a ke kölea?

Synopsis: Untrained teachers imported from the U.S. mainland are sure to leave Hawai'i's children behind.

'Auhea 'oukou e nä hoa makamaka o Kauakükalahale. Mahalo nui ka noke mau i ka ho'omoe 'ana i këia nüpepa, ka mea ho'okahi wale nö i pa'i 'ia ai kekahi kolamu ma ka 'ölelo Hawai'i. I ka puka 'ana mai o Kauakükalahale i ka lä 26 o Nowemapa nei, ua puka pü mai me kekahi mau 'ölelo e pili ana i ka ho'ona'auao 'ana i nä keiki o Hawai'i nei a me ka lilo 'ana o ia kuleana i kekahi polokalamu no ka 'äina 'ë mai i kapa 'ia 'o Teach for America (TFA). Auë ka maha'oi ë! He mau kumu kula këlä i ho'ouna 'ia mai i Hawai'i nei mai 'Amelika mai no ke a'o 'ana i loko o nä kaiäulu e noho nui nei nä keiki "disadvantaged". Na ka D.O.E. ua polokalamu haole lä i kono mai, a ua 'ike 'ia ka mana'o puni haole o ka D.O.E. ma ia hana. 'O ia ho'i, 'a'ole o läkou mahalo i ka 'ike Hawai'i, ka hana Hawai'i, ka 'ölelo Hawai'i, a he mea 'ole iä läkou ia mea he ho'ona'auao Hawai'i. Ma ka paipai 'ana i ka TFA a me ka huli kua 'ana i nä polokalamu küloko, pëlä läkou e hö'ike ai i ia puni.

Pehea lä e hiki ai i nä kumu haole o ka TFA ke a'o i ka mo'olelo Hawai'i i kä käkou mau keiki? 'O ka mo'olelo e a'o 'ia ana e läkou lä, 'a'ole ia 'o ka mo'olelo maoli o Hawai'i. E a'o 'ia na'e ka mo'olelo i maopopo i nä haole, a e nalo ana ka mo'olelo maoli o Hawai'i e la'a nö ho'i me ka mo'olelo no ka Lä Kü'oko'a i hö'ike 'ia ma loko o Kauakükalahale i kekahi mau pule i ka'a hope aku nei. Aia ka 'ike 'ia o ka mo'olelo maoli ma nä kula a a'o 'ia e nä kumu o nä polokalamu küloko, no ka mea, ma laila wale nö e ho'opa'a ai nä kumu i ka mo'olelo Hawai'i, a pëia ho'i me ka 'ike Hawai'i, ka hana Hawai'i, a me ka 'ölelo Hawai'i.

He mea waiwai nö ka 'ike 'ia o ka mo'olelo Hawai'i e nä keiki Hawai'i, no ka mea, 'o ia nö ko läkou mo'olelo pono'ï. Ua maopopo nö ho'i i nä küpuna ka waiwai o ke a'o 'ana i ka mo'olelo Hawai'i a me ka 'ike Hawai'i ma loko o nä kula. I ka lä 9 o Nowemapa, MH 1865, ua käkau kekahi po'e haole ma loko o Ka Nupepa Kuokoa (a ma ka 'ölelo Haole ho'i) i ko läkou mana'o kü'ë'ë i ka ho'ohana 'ana i nä nüpepa Hawai'i ma ke 'ano i ha'awina ma loko o nä kula o ia wä. Ua mana'o ua po'e haole lä, he makehewa ka ho'ohana 'ana i ka nüpepa Hawai'i i ha'awina ma loko o nä kula, no ka mea, 'a'ole o läkou 'ike i ka waiwai o ka mo'olelo Hawai'i a me ka 'ike Hawai'i. Ua like nö a like ka mana'o o ia po'e haole o ka wä kahiko me ka mana'o o ka D.O.E. e hele i ka 'äina 'ë e ki'i ai i mau kumu haole no ke a'o 'ana i kä käkou po'e keiki. Eia ka pane a nä küpuna Hawai'i ma loko o ka nüpepa Ke Au Okoa i ka lä 18 o Dekemaba, MH 1865:

(e ho'omau 'ia ana)